การออกแบบสากล (Universal Design) เป็นแนวคิดในการสร้างสิ่งแวดล้อม ผลิตภัณฑ์ บริการ และข้อมูล ที่ทุกคนสามารถเข้าถึงและใช้งานได้อย่างสะดวก ไม่จำกัดเพศ อายุ หรือความสามารถทางร่างกายและจิตใจ โดยเฉพาะผู้พิการ ซึ่งแนวคิดนี้ช่วยลดอุปสรรคและสร้างความเท่าเทียมในสังคม
ความสำคัญของ Universal Design สำหรับผู้พิการ
ผู้พิการมักเผชิญกับข้อจำกัดในการเข้าถึงอาคาร สถานที่สาธารณะ เทคโนโลยี หรือข้อมูล หากไม่มีการออกแบบที่เหมาะสม ทำให้ผู้พิการต้องพึ่งพาผู้อื่นหรือไม่สามารถใช้สิ่งนั้นได้อย่างเต็มที่ ดังนั้นการสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับ Universal Design จึงสำคัญเพื่อทำให้
- ลดความไม่สะดวกและอุปสรรค เช่น ทางลาดสำหรับผู้ใช้รถเข็น หรือปุ่มขนาดใหญ่สำหรับคนสายตาไม่ดี
- เพิ่มความเท่าเทียมทางสังคม ให้ผู้พิการเข้าร่วมกิจกรรมต่าง ๆ ได้เหมือนคนทั่วไป
- ส่งเสริมความมั่นใจและความเป็นอิสระ ผู้พิการสามารถทำกิจกรรมประจำวันได้ด้วยตนเอง
สรุปสั้น ๆ สำหรับหลักการ 7 ประการของ Universal Design สำหรับผู้พิการ
ลิฟท์ Cibes ลิฟท์ที่ออกแบบตามหลัก Universal Design สำหรับผู้พิการ
1. การใช้งานโดยทุกคน (Equitable Use)
ออกแบบให้ทุกคนสามารถใช้งานได้เท่าเทียม เช่น ทางลาดที่มีความชันตามมาตรฐาน เพื่อให้ผู้ใช้รถเข็นสามารถขึ้น-ลงได้อย่างปลอดภัย และใช้ประตูเดียวกับคนทั่วไปโดยไม่ต้องแยกทางเข้า
2. ความยืดหยุ่นในการใช้งาน (Flexibility in Use)
รองรับความสามารถและวิธีการใช้งานที่หลากหลาย เช่น ปุ่มกดลิฟท์ที่สามารถกดได้ทั้งมือและศอก หรือมีระบบสั่งงานด้วยเสียงสำหรับผู้ที่เคลื่อนไหวลำบาก
3. การใช้งานง่ายและเข้าใจง่าย (Simple and Intuitive Use)
ออกแบบให้เข้าใจได้โดยไม่ต้องอธิบายมาก เช่น ป้ายบอกทางที่ใช้สัญลักษณ์สากล เช่น รูปเก้าอี้รถเข็น พร้อมลูกศรขนาดใหญ่ เพื่อช่วยให้ผู้พิการทางการเคลื่อนไหวหรือทางสายตามองเห็นและเข้าใจได้ทันที
4. การรับรู้ข้อมูลที่ชัดเจน (Perceptible Information)
ให้ข้อมูลผ่านหลายช่องทาง เพื่อรองรับข้อจำกัดของผู้ใช้แต่ละคน เช่น สัญญาณไฟและเสียงเตือนในลิฟท์ เพื่อให้ผู้พิการทางการได้ยินหรือทางสายตารับรู้ข้อมูลได้เท่าเทียมกัน
5. ความทนทานต่อความผิดพลาด (Tolerance for Error)
ลดความเสี่ยงจากการใช้งานผิดพลาดหรืออุบัติเหตุ เช่น ระบบประตูอัตโนมัติที่มีเซ็นเซอร์หยุดการปิดเมื่อมีรถเข็นหรือไม้เท้าอยู่ในระยะ เพื่อป้องกันการหนีบหรือการชน
6. การใช้พลังงานอย่างประหยัดและมีประสิทธิภาพ (Low Physical Effort)
ลดความจำเป็นในการออกแรงมากเกินไปในการใช้งาน เช่น ประตูบานเลื่อนอัตโนมัติ หรือปุ่มเปิดประตูที่ต้องใช้แรงเพียงเล็กน้อย เหมาะสำหรับผู้พิการทางแขนหรือผู้สูงอายุ
7. ขนาดและพื้นที่เหมาะสม (Size and Space for Approach and Use)
มีพื้นที่เพียงพอสำหรับผู้ใช้รถเข็นและอุปกรณ์ช่วยเหลือ เช่น ห้องน้ำสาธารณะที่มีพื้นที่หมุนรถเข็นได้ 360 องศา และมีราวจับในตำแหน่งที่เหมาะสม
ตัวอย่าง วิธีออกแบบ Universal Design สำหรับผู้พิการ ในพื้นที่สาธารณะต่าง ๆ
ตัวอย่างพื้นที่สาธารณะที่ต้องคำนึงถึงการออกแบบตามหลัก Universal Design สำหรับผู้พิการ
1. สถานีรถไฟ / รถไฟฟ้า
สถานีรถไฟเป็นพื้นที่สาธารณะที่ทุกคนต้องใช้ ไม่ว่าจะเป็นผู้พิการหรือผู้สูงอายุ
- ทางเข้า–ออก: มีทางลาดความชันมาตรฐาน และประตูอัตโนมัติที่กว้างเพียงพอสำหรับรถเข็นไฟฟ้า
- ป้ายบอกทาง: ใช้ตัวอักษรขนาดใหญ่ สีตัดกัน และมีสัญลักษณ์สากล
- ชานชาลา: มีแถบพื้นต่างสัมผัส (tactile paving) เตือนระยะห่างจากขอบ และราวจับสำหรับผู้สูงอายุ
- ลิฟท์ผู้พิการ : กว้างพอสำหรับรถเข็นและผู้ช่วย ปุ่มมีตัว อักษรเบรลล์ และเสียงประกาศชัดเจน
ตัวอย่างลิฟท์ผู้พิการ ลิฟท์รุ่น Cibes UNO
Cibes Lift รุ่น UNO
ลิฟท์ระบบสกรู มีกระจกรอบด้าน โดยโครงสร้างทำจากเหล็ก มีความทนทาน แข็งแรงพิเศษ มีผนัง High-back ที่สูง 1300 mm มาพร้อมกับความปลอดภัยมาตรฐานยุโรป EN81-41 เป็นลิฟท์อีกหนึ่งรุ่นที่มีแผงควบคุมระบบปุ่มกด โดยมีผิวสัมผัสอักษรเบรลล์ เหมาะสำหรับคนพิการทางสายตาโดยเฉพาะ มี ขนาดลิฟท์ ให้เลือกมากถึง 41 ขนาด การออกแบบสไตล์สแกนดิเนเวียน เข้ากับบ้านได้หลากหลายสไตล์
Cibes Lift รุ่น UNO
2. ห้างสรรพสินค้า
พื้นที่ที่ทุกคนสามารถเข้ามาใช้บริการและพักผ่อนได้อย่างเท่าเทียม
- ทางเข้า: มีประตูเลื่อนอัตโนมัติและพื้นที่ราบเชื่อมต่อจากลานจอดรถผู้พิการ
- ทางเดิน: กว้าง เรียบ ไม่มีสิ่งกีดขวางหรือพื้นต่างระดับ
- ลิฟต์: มีปุ่มอยู่ในระดับที่ผู้ใช้รถเข็นเอื้อมถึงได้ พร้อมเสียงและแสงประกอบ
- ห้องน้ำสาธารณะ: มีห้องสำหรับผู้พิการโดยเฉพาะ มีราวจับ พื้นกันลื่น และพื้นที่หมุนรถเข็นได้ 360°
การออกแบบแบบนี้ช่วยให้ผู้พิการและผู้สูงอายุสามารถใช้บริการได้โดยไม่ต้องพึ่งผู้อื่น
3. สวนสาธารณะ / สวนหย่อม
พื้นที่พักผ่อนที่ควรเปิดโอกาสให้ทุกคนเข้าถึงได้
- ทางเดิน: เรียบ กว้าง ไม่มีขอบต่างระดับ และใช้วัสดุป้องกันการลื่น
- จุดพัก: มีม้านั่งพร้อมพื้นที่สำหรับจอดรถเข็น และมีร่มเงาในจุดพัก
- ป้ายบอกทาง: ใช้สีตัดกัน ตัวอักษรใหญ่ และมีแผนที่แบบสัมผัสสำหรับผู้พิการทางสายตา
- ห้องน้ำและทางเข้า: มีทางลาดจากลานจอดรถและห้องน้ำที่รองรับผู้ใช้รถเข็น
การออกแบบเช่นนี้ช่วยให้ทุกคน โดยเฉพาะผู้พิการทางร่างกายและผู้สูงอายุ ได้เพลิดเพลินกับธรรมชาติอย่างเท่าเทียม
4. โรงพยาบาล
สถานที่ที่ต้องให้ทุกคนเข้าถึงบริการได้อย่างปลอดภัย
- ทางเข้า: ทางลาดมาตรฐานและประตูอัตโนมัติสำหรับผู้ใช้รถเข็น
- ห้องตรวจและห้องพัก: โต๊ะและเตียงปรับระดับได้ พร้อมพื้นที่รอบเตียงสำหรับการเข้าถึงด้วยรถเข็น และระบบเรียกพยาบาลที่กดได้จากระดับเตียง
- ป้ายบอกทาง: มีสีตัดกัน ตัวอักษรใหญ่ และเสียงประกาศชัดเจน
- ลิฟต์: กว้าง มีราวจับ ปุ่มมีอักษรเบรลล์ และเสียงประกาศแต่ละชั้น
สิ่งเหล่านี้ช่วยให้ผู้พิการและผู้ป่วยที่มีข้อจำกัดด้านร่างกายได้รับการดูแลอย่างเท่าเทียม
ตัวอย่างลิฟท์ขนาดใหญ่ใส่เตียงผู้ป่วย ลิฟท์รุ่น Cibes Extra
ลิฟท์รุ่น Cibes Extra ลิฟท์โรงพยาบาล
ลิฟท์ระบบสกรู มีกระจก 3 ด้าน สำหรับรุ่นนี้จะมีความพิเศษที่รองรับน้ำหนักได้สูงสุด 500 กิโลกรัม ถึง 1,000 กิโลกรัม และมีขนาดให้เลือก 4 ขนาดเท่านั้น เป็นลิฟท์อีกหนึ่งรุ่นที่มีแผงควบคุมระบบปุ่มกด ที่มีขนาดใหญ่ เห็นได้ชัด ตามกฏหมายของประเทศไทยอีกด้วย
ลิฟท์รุ่น Cibes Extra ติดตั้งที่โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า
พื้นลิฟท์ของ Cibes Extra มี 2 แบบให้เลือกได้แก่ แบบอลูมิเนียม และแบบพื้นไวนิล ทำให้ตอบโจทย์การใช้งานสำหรับโรงพยาบาลที่ต้องรับน้ำหนักของเตียงโดยสารอีกด้วย
5. อาคารสำนักงาน / หน่วยงานราชการ
Cibes Lift ลิฟท์ที่ติดตั้งในสำนักงาน
พื้นที่ที่คนทุกกลุ่มควรเข้าถึงและใช้บริการได้อย่างเท่าเทียม
- ทางเข้า: ทางลาดและประตูอัตโนมัติสำหรับรถเข็น
- เคาน์เตอร์บริการ: มีสองระดับความสูง เพื่อให้ผู้ใช้รถเข็นสามารถติดต่อได้สะดวก
- ลิฟต์และบันได: มีราวจับ ปุ่มลิฟต์ในระดับเอื้อมถึง พร้อมเสียงประกาศแต่ละชั้น
- ห้องน้ำ: ห้องผู้พิการมีราวจับ พื้นไม่ลื่น และพื้นที่หมุนรถเข็นได้
- ระบบเตือนภัย: ใช้สัญญาณทั้งเสียงและไฟกระพริบเพื่อให้ทุกคนรับรู้ได้
การออกแบบแบบนี้ทำให้สำนักงานเป็นพื้นที่ที่ทุกคนทำงานและรับบริการได้อย่างเท่าเทียม
